Krivični sud za bivšu SFRJ

- Haški Tribunal -

Pored Međunarodnog krivičnog suda osnovanog u Rimu 17. jula 1998. godine, sa ciljem da deluje kao stalna međunarodna sudska institucija, nekoliko godina pre toga ustanovljena su i dva ad hoc međunarodna krivična suda: Međunarodni krivični tribunal za bivšu SFR Jugoslaviju (osnovan rezolucijama Saveta bezbednosti UN broj 808 od 22. februara 1993. godine i broj 827 od 25. maja 1993. godine) i Međunarodni tribunal za Ruandu (stvoren Rezolucijom Saveta bezbednosti UN broj 955 od 9. novembra 1994. godine). U načelu, oba su nadležna da sude zbog ozbiljnih povreda međunarodnog humanitarnog prava na teritorijama navedenih država. Prvi ima sedište u Hagu (Holandija), a drugi u Aruši (Tanzanija).

Međunarodni sud za krivično gonjenje lica odgovornih za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava počinjena na području bivše Jugoslavije od 1991. godine, prema svom Statutu, ovlašćen je da krivično goni lica koja su na području bivše SFRJ počinila ili naredila da se počine teške povrede Ženevskih konvencija od 12. augusta 1949., odnosno sledeća dela protiv lica ili imovine zaštićenih odredbama relevantne Ženevske konvencije: (a) namerno lišavanje života; (b) mučenje ili nečovečno postupanje, uključujući biološke eksperimente; (c) namerno nanošenje velikih patnji ili teških povreda tela ili zdravlja; (d) uništavanje i oduzimanje imovine širokih razmera koje nije opravdano vojnom nuždom, a izvedeno je protivpravno i bezobzirno; (e) prisiljavanje ratnog zarobljenika ili civila na služenje u snagama neprijateljske sile; (f) namerno uskraćivanje prava ratnom zarobljeniku ili civilu na pravičan i redovan sudski postupak;(g) protivpravna deportacija ili premeštanje ili protivpravno zatvaranje civila; (h) uzimanje civila za taoce.

Međunarodni sud je ovlašćen da krivično goni lica koje su prekršile zakone i običaje rata. Ta povrede uključuju, ali nisu ograničena na: (a) korišćenje otrovnih oružja ili drugih oružja namenjenih za nanošenje nepotrebnih patnji; (b) bezobzirno razaranje gradova, sela ili naselja, ili pustošenje koje nije opravdano vojnom nuždom; (c) napad, ili bombardovanje, bilo kojim sredstvima, nebranjenih gradova, sela, stambenih objekata ili zgrada; (d) zauzimanje, uništavanje ili namerno nanošenje štete ustanovama namenjenim religiji, dobrotvornim svrhama i obrazovanju, umetnosti i nauci, istorijskim spomenicima i umjetničkim i naučnim delima;(e) pljačkanje javne ili privatne imovine.

Međunarodni sud je isto tako ovlašćen da krivično goni lica koje su počinile genocid ili bilo koje od sledećih dela :(a) ubijanje pripadnika skupine; (b) nanošenje teške telesne ili duševne povrede pripadnicima skupine; (c) smišljeno nametanje pripadnicima skupine životnih uslova sračunatih da dovedu do njenog potpunog ili delimičnog fizičkog uništenja;(d) uvođenje mera kojima je cilj sprečavanje rađanja unutar skupine;(e) prisilno premeštanje dece te skupine u drugu skupinu. Kažnjiva su sledeća dela: genocid, udruživanje radi činjenja genocida, direktno i javno podsticanje na činjenje genocida, pokušaj činjenja genocida i saučesništvo u genocidu.

Međunarodni sud je ovlašćen da krivično goni lica odgovorna za sledeća krivična dela kada su počinjene u oružanom sukobu, bilo međunarodnog bilo unutrašnjeg karaktera, i usmerena protiv bilo kojeg civilnog stanovništva: ubistvo, istrebljavanje, porobljavanje, deportacija, zatvaranje, mučenje, silovanje, progoni na političkoj, rasnoj i verskoj osnovi i druga nehumana dela.[1]

Proklamovani cilj Haškog tribunala je: dovođenje pred lice pravde osoba odgovornih za kršenja međunarodnog humanitarnog prava, obezbeđenje pravde i satisfakcije za žrtve, obeshrabrenje daljeg činjenja zločina, doprinos ponovnom uspostavljanju mira i podsticanje pomirenja na području bivše Jugoslavije.

Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju (izvorni naziv: Međunarodni sud za krivično gonjenje lica odgovornih za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava počinjena na području bivše Jugoslavije od 1991. godine) postupa u skladu sa svojim Pravilnikom o postupku i dokazima (Rules of Procedure and Evidence), koji je usvojen 11. februara 1994. godine i do maja 2002. godine noveliran 23 puta. Ovaj obimni Pravilnik, osim opštih odredaba (čl. 1–7), sadrži i: odredbe o primatu međunarodnog suda (čl. 7. bis –13); odredbe o organizaciji tog suda (o Raspravnom i Žalbenom veću, sekretarijatu Suda, tužiocu i dr. ), sadržane u čl. 14–38; pravila o istrazi, pravima i odbrani osumnjičenog (čl. 39–46); odredbe o predraspravnom postupku u čl. 47–73. (optužnica, sudski nalozi za hapšenje, preliminarni postupak, iznošenje dokaznog materijala, vanraspravno saslušanje svedoka); pravila o proceduri pred raspravnim većima u čl. 74–106 (glavna rasprava, pravila o izvođenju dokaza, izricanje presude, određivanje kazne, izvršenje kazne i naknada štete žrtvama krivičnog dela); pravila o žalbenom postupku (čl. 107–118); odredbe o preispitivanju pravnosnažne presude u slučaju pojave novih činjenica (čl. 119–122), kao i odredbe o pomilovanju i ublažavanju kazne (čl. 123–125).

Osim Statuta i Pravilnika o postupku i dokazivanju, Haški Tribunal ima još nekoliko pravnih dokumenata koje primenjuje: Pravilnik o pritvoru, Pravilnik o nadzoru poseta i komunikacija sa pritvorenicima, Uputstvo za dodelu branioca po službenoj dužnosti, Profesionalni kodeks branilaca koji se pojavljuju pred Međunarodnim sudom, Etički kodeks tumača i prevodilaca zaposlenih u Međunarodnom sudu za bivšu Jugoslaviju, Pravila žalbenog postupka pritvorenika, Pravila disciplinskog postupka protiv protvorenika i Kućni red za pritvorenike.

Haški Tribunal radi kroz tri pretresna veća i jedno žalbeno veće. On ima 16 stalnih sudija i najmanje 9 sudija ad litem (koji sude dok traju pojedini postupci). Sudije bira Generalna skupština Ujedinjenih nacija na period od 4 godine, pri čemu samo stalne sudije mogu biti birane ponovo. Maksimalna kazna koja se može izreći od strane Tribunala je doživotni zatvor.

Odnos prema domaćem pravosuđu. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju i domaće pravosuđe imaju istovremenu nadležnost nad teškim kršenjima međunarodnog humanitarnog prava počinjenim na području bivše Jugoslavije. Stoga, MKSJ nema monopol nad zločinima počinjenim na tlu bivše Jugoslavije i domaće pravosuđe ima punu odgovornost da goni počinioce teških kršenja međunarodnog humanitarnog prava. Međutim, MKSJ ima primat nad domaćim sudovima, te može preuzeti domaće istrage u bilo kojoj fazi ako se pokaže da je to u interesu pravde. Kao izuzetak od pravila non bis in idem, licu kojem je već suđeno pred domaćim pravosuđem za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava može se nakon toga suditi na MKSJ-u samo: 1) ukoliko je delo za koje je tom licu suđeno okarakterisano kao obično krivično djelo, ili 2) ukoliko u sudskom procesu pred domaći sudom nije bilo nepristranosti ili nezavisnosti, ili je svrha istrage ili postupka bila da se optuženi zaštiti od međunarodne krivične odgovornosti, ili se krivični postupak nije vodio dovoljno revnosno.

_________________________________

[1] Prema stanju iz polovine 2005.godine Haški tribunal je podigao optužnice protiv 162 lica sa područja bivše SFR Jugoslavije. Od toga, 112 optuženih se do sada pojavilo pred Sudom. U pritvoru je trenutno 56 optuženih, 22 optuženika su privremeno puštena na slobodu, jedan optuženi je u pritvoru u Republici Hrvatskoj, 17 optuženih premješteno na izdržavanje kazne, 5 optuženih oslobođeno krivice, 5 optuženih umrlo, 15 optuženih izdržalo kazne, protiv 5 optuženih povučene optužbe, 10 optuženih umrlo pre pokretanja postupka, protiv 16 optuženih povučene su optužnice, a 8 optuženika je na slobodi i za njima se traga.